Sarajevo, 30. decembar 2025. – Udruženje BATHINVS objavilo je deveti broj svog naučnog
godišnjaka Acta Illyrica za 2025. godinu. U ovom izdanju predstavljeno je šest izvornih
naučnih radova, jedan pregledni rad i šest prikaza publikacija, od kojih su četiri rezultat
dodjele nagrade „Prof. dr. Esad Pašalić“.Autori naučnih radova dolaze sa Univerziteta u
Sarajevu – Filozofskog fakulteta, Pravnog fakulteta Univerziteta u Prištini, Arheološkog
instituta u Beogradu i JU Muzeja grada Zenice, dok su autori prikaza, pored dobitnika
nagrade, i mlade istraživačice sa Hrvatskog katoličkog sveučilišta u Zagrebu te Zemaljskog
muzeja Bosne i Hercegovine.
Tematski, i ovaj broj Acta Illyrice pokriva sve oblasti za koje je časopis specijaliziran:
praistorijsku i antičku arheologiju, antičku historiju, klasičnu filologiju i rimsko pravo.
Spektar naučnih tema izuzetno je širok – od arheologije djetinjstva, preko analize klasičnih
autora i starobabilonskog prava, do istraživanja epigrafskih spomenika.
U sekciji izvornih i preglednih radova, broj otvara članak „Dječiji neupadljivi obol: Studija
slučaja o ulozi djece u proizvodnji keramike“ (Adnan Kaljanac i Jesenko Hadžihasanović),
nastao u okviru projekta Žene i djeca u najstarijim razdobljima prošlosti Bosne i
Hercegovine, pod pokroviteljstvom Federalnog ministarstva obrazovanja i nauke. Rad se
fokusira na često zanemarenu ulogu djece u proizvodnji keramike, s posebnim osvrtom na
prostor Bosne i Hercegovine i smjernice za buduća istraživanja.Slijedi izvorni naučni rad
Fuada-Meše Čičića, „Ugovor o kupoprodaji kao pravni osnov (iustus titulus) za sticanje
vlasništva u starobabilonskom pravu prve polovine drugog milenija p. n. e.“, prvi u časopisu
koji se bavi pravnom historijom tzv. „starog Istoka“. Autor kritički preispituje pravnu prirodu
kupoprodajnog ugovora i zaključuje da je on u starobabilonskom pravnom sistemu
predstavljao valjan osnov za sticanje vlasništva.Dva naredna rada pripadaju oblasti klasične
filologije. Članak „Retoričko pitanje kao instrument političke borbe: Ciceronov prvi govor
protiv Katiline“ (Seada Brkan) analizira upotrebu retoričkih pitanja kao sredstva političke
borbe i mobilizacije publike. Rad „Političke aluzije i društveni kontekst u Vergilijevim
Eklogama“ (Drago Župarić) pokazuje kako pastoralna poezija reflektira društvene i političke
promjene kasne Republike i ranog Augustovog perioda.
Posebno su zastupljeni radovi iz oblasti rimske epigrafije. Rad Radmile Zotović, „Jupiter u
kultnim zajednicama na prostoru istočnog dijela provincije Dalmacije“, donosi analizu osam
votivnih spomenika, uz katalog, rekonstrukcije natpisa i fotografije. Značajan doprinos
bosanskohercegovačkoj epigrafiji daje i rad Igbala Coge, „Novi epigrafski doprinos fundusu
Zenice – nadgrobni spomenik iz trećeg stoljeća“, u kojem se analizira do sada neobjavljeni
sepulkralni spomenik pronađen na području Zenice.Sekciju naučnih radova zaključuje članak
Salmedina Mesihovića, „Reviziono čitanje natpisa koji je res publica Aqu(a)e posvetila
Dioklecijanu“, u kojem autor koristi inovativni AI alat za novo čitanje natpisa sa prostora
današnje Ilidže, pokazujući konstruktivnu primjenu savremenih tehnologija u historijskim i
arheološkim istraživanjima.
Naslovnicu krase fotografije grčko-ilirskih kaciga, ljubazno ustupljene iz Muzeja Kozare u
Prijedoru. Ove kacige, kao jedan od najprepoznatljivijih tipova ratničke opreme ranog
željeznog doba, svjedoče o kontaktima između ilirskih zajednica i grčkog svijeta, visokom
nivou lokalne metalurške izrade i ratničke tradicije.
Časopis Acta Illyrica uređuje međunarodno uredništvo sastavljeno od uglednih stručnjaka iz
oblasti arheologije, antičke historije, klasične filologije i rimskog prava. Redakciju čine
istraživači i univerzitetski profesori iz Bosne i Hercegovine, Hrvatske, Srbije, Crne Gore,
Slovenije, Italije, Njemačke, Austrije i Australije, što osigurava visok naučni standard,
metodološku raznolikost i snažnu međunarodnu vidljivost časopisa. Urednički tim čine glavni
i odgovorni urednik dr. Edin Veletovac (JU Muzej Sarajeva), izvršna urednica prof. dr. Amra
Šačić Beća (Univerzitet u Sarajevu – Filozofski fakultet) i sekretar redakcije mr. Dženana
Kurtović (JU Muzej Sarajeva).
Acta Illyrica izlazi u online i printanoj verziji, čime se osigurava široka dostupnost časopisu i
trajno arhiviranje. Cijeli broj dostupan je za besplatno preuzimanje na zvaničnoj web stranici
časopisa: https://bathinvs.com/ejournal/index.php/acta/index
Udruženje BATHINVS zahvaljuje svim prijateljima, saradnicima i kolegama čija je podrška
omogućila uspješnu realizaciju ovog broja. Acta Illyrica nastavlja svoju misiju promovisanja
vrhunskih istraživanja i očuvanja kulturno-historijske baštine.
